9052

Frankrijk (1774 - 1789)

Frankrijk (1715-1774)
Lodewijk XVI (1774 - 1792)

Lodewijk XVI, de kleinzoon van Lodewijk XV, werd na de dood van zijn vader (1765) dauphin en huwde in 1770 met Marie Antoinette, aartshertogin van Oostenrijk, de dochter van de Oostenrijkse keizerin Maria Theresia en keizer Franz l

Hij maakte een radicaal einde aan de maîtresseheerschappij en compenseerde zijn gemis aan intellectuele en bestuurlijke belangstelling met slotenmaken en jagen. Op aandringen van zijn echtgenote ontsloeg hij de bekwame Turgot (1776), waarna achtereenvolgens Necker, Calonne en Loménie de Brienne wanhopig poogden de staatsfinanciën te saneren, die door de oorlog met Engeland (1778–1783), gevolg van Frankrijks interventie ten gunste van de rebellerende Amerikaanse koloniën, in het ongerede waren geraakt. De inmenging in de Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog bleek een fatale vergissing te zijn geweest, hetgeen Lodewijk zelf later ook erkende. 

rechts: Lodewijk XVl

 

Sinds zijn aantreden in 1774 liepen de staatsschulden op en werden steeds nieuwe belastingen ingevoerd. Frankrijk verloor aanzien op het wereldtoneel en de landbouwcrisis werd niet bedwongen. Het gevolg was dat het volk honger leed, terwijl het parlement, gevormd door de adel, alle noodzakelijke hervormingen tegenhield om eigen privileges te kunnen handhaven. Lodewijk zou hebben gefaald omdat hij zijn gezag niet aanwendde om het tij te keren. Hij is daardoor de geschiedenis ingegaan als een "gevoelloze vleesklomp", wiens gebrek aan affiniteit met zijn onderdanen niet alleen hem, maar ook zijn vrouw uiteindelijk fataal zou worden. Er waren tot voor kort maar weinig feitelijke gegevens bekend over deze door de Revolutie overschaduwde figuur. Primair bronnen materiaal is nauwelijks voorhanden. Tijdens de chaos die ontstond na de bestorming van de Bastille (14 juli 1789), werden de koninklijke paleizen geplunderd. Daarbij zijn grote delen van de correspondentie, persoonlijke aantekeningen en dagboeken van Lodewijk XVl verloren gegaan. Uit studie van onder andere overgebleven fragmenten daarvan, geschriften van Marie Antoinette, briefwisselingen met vrienden en bekenden van de koning en memoires van enkele tijdgenoten kon worden afgeleid (John Hardman: Louis XVl) is tot uiting gekomen dat Lodewijk wel degelijk gaf om zijn volk en niet op zijn lauweren wilde rusten. Dat neemt niet weg dat Lodewijk te weinig heeft ondernomen om de sympathie van zijn volk te winnen, want hij hield niet van jachtpartijen en spelen. Hij communiceerde te weinig met invloedrijke figuren, trok zich vaak terug met "klachten van depressieve aard"en liet zijn acht onvoldoende gelden om problemen op te lossen.

Frankrijk (mei - juni 1789)

Laatst bijgewerkt: 04-04-04

colofon