3845

Perzische rijk (479 - 400 v. Chr.)

Slag bij Salamis (480 v. Chr.)

De Achaemeniden beseften niet duidelijk de betekenis van de nederlaag van Perzië. Xerxes kon zichzelf nog steeds troosten met de zekerheid dat zijn rijk de grootste macht ter wereld bleef. Wat gebied betreft was het verlies van Griekenland te verwaarlozen en de Grote Koning die nu in het zevende jaar van zijn regering was, hernam zelfvoldaan de afwikkeling van de zaken. 

Vanaf die tijd toonde Xerxes maar weinig belangstelling voor grote ondernemingen en trok zich terug in de afzondering van zijn paleizen. Hij liet de verschillende in aanbouw zijn gebouwen in Persepolis, zoals het schathuis en de grote zuilenhal voltooien en de paleizen verfraaien met schitterende reliëfs, bedekt met goud en zilver. 

De regering van Xerxes eindigde op een wijze die traditioneel zou worden bij de Achaemeniden. Door de intriges van de bevelhebber van de paleiswacht en de koninklijke kamerheer werd Xerxes in 465 v. Chr. in zijn bed vermoord. In dat jaar viel het fortuin van Perzië in de handen van een reeks koningen die, in verschillende mate, de fout van boosaardigheid paarden aan politiek en militair onbenul. Onder hun 135-jarige bewind verzwakte Perzië steeds meer. Niet langer konden de Perzen zelfs niet meer bogen op maar een bescheiden basis in Europa. Het tijdperk van uitbreiding van het rijk was definitief voorbij. 

Artaxerxes (Artachsjathra) l (465 - 424 v. Chr.), die zijn vader opvolgde, verkreeg de troon op gewelddadige wijze, nadat hij zijn oudere broer, Xerxes wettige opvolger, uit de weg had laten ruimen. Na de dood van Artaxerxes in 424 v. Chr. werd hij opgevolgd door zijn zoon zoon Xerxes ll (424), maar in hetzelfde jaar werd ook hij vermoord. Zijn broer Secundianus (423) volgde hem, maar werd in 423 uit de weg geruimd door zijn halfbroer, die hem toen Darius ll (423 - 404) opvolgde. Hij bracht de decadentie van het hof tot het uiterste. Tot de slachtoffers van zijn troonsbestijging behoorden verscheidene verwanten, die uit de weg werden geruimd door monsterachtige middelen als steniging en langzaam braden in een oven. Eén van hen kreeg rijkelijk voedsel en sterke drank toegediend, en werd vervolgens boven een laag gloeiende kolen gehesen, waar hij gevaarlijk balanceerde op een smalle balk, vanwaar hij tenslotte dronken zijn dood tegemoet viel. 

Links: Graftombe van Artaxerxes l

Na de dood van Darius ll in 404 v. Chr. werd hij opgevolgd door zijn zoon Artaxerxes (Artachsjathra) ll (404 - 401), die geheel werd beheerst door zijn moeder Parysatis..Zijn regering werd gekenmerkt door weer een grote opstand in de satrapieën, waarvan de leiders voor de eerste maal probeerden om samen te spannen om een eind te maken aan de Achaemenidische macht. Zij slaagden daar bijna in, maar een binnenlandse verdeeldheid in één onderhorige natie verzwakte de reeds onsamenhangende coalitie van satrapieën. In 401 v. Chr. probeerde zijn jongere de broer Cyrus de Jongere, satraap van Anatolië, hem van de troon te stoten en trok met een huurlingenleger van 10.000 Griekse soldaten tegen hem op. In de slag bij Cunaxa aan de linkeroever van de Eufraat, 70 km. ten noorden van Babylon (3 september 401) werd hij echter door Artaxerxes' superieure cavalerieleger verslagen en gedood. 

Clerchus, de Spartaanse huurlingenaanvoerder onder Cyrus, koos voor de aanval op de Perzische linkervleugel onder Tissaphernes, welke hij volledig in de pan hakte. Toen hij en zijn soldaten terugkeerde, bemerkten zij dat Cyrus zwaar strijd had geleverd in het centrum en de weerstand had gebroken van Artaxerxes' lijfwacht, maar in op het moment van de overwinning was gedood. Het gedemoraliseerde leger van Cyrus besloot daarop tot de terugtocht.

Xenophon, de Grieks historicus die leefde van ca. 430 tot 354 v.Chr., was de aanvoerder bij de terugtocht van de 10 000 Grieken na de slag bij Cunaxa. "De dood van Cyrus en daarna de moord, aan de Griekse bevelhebbers door de Perzen begaan, brachten de overgebleven aan den rand van de ondergang. Toen verhief zich de jonge Xenophon en, hoewel niet in naam tot opperbevelhebber gekozen, was hij het toch, aan wien de tienduizend Grieken hunne redding te danken hadden. Aan zijn beleid gelukte het, hen midden uit het vijandelijke land, onder vele moeiten en gevaren, naar de Zwarte Zee terug te voeren." Uit: Xenophon's Anabis of Tocht van Cyrus, uit het Grieksch met inleiding en korte aantekeningen door H.C. Muller. - Amsterdam, S. L van Looy / H. Gerlings. gedrukt bij Karel F. Misset, Arnhem)

De Anabasis is het verslag, bestaande uit 7 boeken, dat Xenophon schreef in 398 v. Chr. over zijn tocht door Perzië. Hij ging als waarnemer mee op een expeditie die door Cyrus was ondernomen om zijn broer van de troon te stoten. Letterlijk betekent Anabasis "De tocht naar het binnenland" maar het wordt ook wel eens "De tocht van de tienduizend" genoemd, omdat het ging over tienduizend Griekse huursoldaten, die Cyrus hielpen de macht te grijpen.

Uiteindelijk verliest Cyrus de slag tegen zijn broer te Cynaxa in Mesopotamië bij Babylon, en hij sneuvelt ook nog eens, en dus is het Griekse leger - dat op zijn vleugel overwon - aan de genade van Artaxerxes II overgeleverd. De Griekse officieren worden, na verraderlijk tijdens onderhandelingen gevangen te zijn genomen, geëxecuteerd, en het leger is verdwaald, kilometers ver van huis, en uiteindelijk wordt Xenophon gekozen als aanvoerder. Hij slaagt er uiteindelijk inderdaad in om de Grieken thuis te brengen, maar velen sneuvelen onderweg in gevechten met wilde bergstammen, of raken verdwaald in sneeuwstormen.

Hoewel Xenophon een goed verslag geeft over de reis, en beschrijvingen over volkeren, landen, zeden en gewoontes, en het treffen van de legers, moet men zich altijd herinneren dat Cyrus de broodheer van Xenophon was, want hij betaalde hem. Daardoor zal Xenophon een minder objectieve kijk op de gebeurtenissen hebben dan bijvoorbeeld Plutarchus, die een zeer objectief verslag schrijft, hoewel een hele tijd na dato. Een ander subjectief element is dat het werk steeds de militaire zwakte van de Aziatische volkeren beklemtoont, iets wat wel gezien is als een propagandistische aansporing tot een panhelleense aanvalsoorlog richting Perzië. Alexander de Grote had een exemplaar van de Anabasis bij zich bij zijn verovering van het Perzische Rijk.

Op de Anabasis volgt de Katabasis, wat betekent: "De tocht uit het binnenland". Een zeer beroemde scène daaruit is die waar de Grieken huilend van geluk de zee met Thalatta! Thalatta! begroeten als ze de laatste bergrug overwonnen hebben.

Perzische Rijk (400 - 300 v. Chr.)

laatst bijgewerkt: 14-06-02

colofon