2542

Het tolprivilege van graaf Floris V (1275)

Amstelland en Amstelredamme (1200 - 1300)

In een belangrijke oorkonde verleende graaf Floris V van Holland aan de bewoners van "Amestelledamme" het recht om zonder tol te hoeven betalen door alle Hollandse binnenwateren te varen. Graaf Floris V schrijft in deze brief dat hij dit deed als vergoeding voor de schade die zijn soldaten in het plaatsje hadden aangericht. Hoogst waarschijnlijk is bij de strijd tegen de West-Friezen die Graaf Floris V enkele jaren daarvoor had gevoerd, in 1272, een aantal huizen van Amestelledamme in brand gestoken of verwoest. De Amsterdamse kooplieden hoefden op de Hollandse binnenwateren voortaan geen tol meer te betalen. Dat was voor hen natuurlijk een groot voordeel. 

Om goederen te vervoeren door het Graafschap Holland, moesten de eigenaars van de schepen die niet uit Holland kwamen tolgeld betalen. Dit was erg hinderlijk, want daardoor ging het transport erg langzaam en werden de goederen ook erg duur, want het tolgeld moet natuurlijk worden doorberekend in de verkoopprijs. De goederen waarin de Amsterdamse kooplieden handelden waren: zuivelproducten, bier, zout, laken, zeevis, turf, teer en graan. 

Voor deze kooplieden was vrijheid van tol erg belangrijk. Daardoor werden hun kosten om de goederen te vervoeren een stuk minder en konden zij beter concurreren met kooplieden uit andere steden. De brief van Floris V werd dan ook zorgvuldig bewaard in een kluis in de muur van de St Nicolaaskerk. (Oude Kerk). Nu wordt deze tolbrief bewaard in het Gemeente Archief aan de Amsteldijk. Enkele jaren later moesten de Amsterdamse kooplieden echter hun tolprivilege weer inleveren. Dat was omdat de Gijsbrecht van Amstel, die toen Heer van Amstelland was, in de Vreelandse oorlog tegen de Graaf had gestreden. Het verlies van het tolprivilege was voor de Amsterdamse kooplieden een regelrechte ramp. Alle handel kwam daardoor vrijwel stil te liggen. Pas nadat de Floris V zich weer verzoend had met Gijsbrecht van Amstel kreeg Amsterdam zijn tolrecht weer terug. Maar dat was pas 13 jaar later (1291). 

In die tijd gaven de landsheren (graven, bisschoppen) wel vaker aan hun steden bepaalde voorrechten of "privileges". De dorpen in Holland die van hun Graaf stadsrechten kregen, kregen meestal ook automatisch vrijheid van tol op de Hollandse wateren. Het verlenen van het tolprivilege was mogelijk voor Floris V een manier geweest om Gijsbrecht van Amstel voor zijn zaak te winnen. Gijsbrecht had tijdens de opstand van de Kennemer boeren (1272-1274) de kant van de opstandige boeren gekozen om een oude rekening met enkele Hollandse edelen te kunnen vereffenen. Maar ook zou hebben kunnen meegespeeld de hoop om de buitenlandse kooplieden ertoe te brengen hun handelsroute te verleggen naar de Hollandse binnenwateren. 

laatst bijgewerkt: 07-11-03