7120

Eerste Europese ontdekkingsreizen

Late Middeleeuwen (1200 - 1500)

Klik hier voor het frame van de pagina

Vanaf de tijd van de Kruistochten was er een levendige handel ontstaan tussen Azië en Europa. De Kruisvaarders hadden allerlei nieuwe dingen gezien in het Oosten. Die wilden ze thuis ook hebben. Bijvoorbeeld specerijen: die waren niet alleen nodig om het eten lekkerder te maken, maar vooral om het vlees, dat meestal gezouten of bedorven was, eetbaar te maken. 
Sinds de 12e eeuw werd allengs meer gebruik gemaakt van scherpe specerijen, afkomstig uit het oosten: nootmuskaat, peper, gember, kaneel, kruidnagel, foelie en het zo kostbare saffraan (gemaakt van de meeldraden van een krokussoort). Rietsuiker ging op de tafels van de rijke edelen steeds meer honing als zoetmiddel vervangen. De reden van deze wat overdreven voorliefde voor sterk gekruide specerijen is misschien te verklaren met het ook uit die tijden stammende gezegde: "Wat van ver komt is lekker". Al deze goederen werden door Arabische kooplieden met schepen en karavanen uit landen als India en China naar de grote handelssteden Alexandrië en Constantinopel gebracht. Vandaar brachten kooplieden uit Venetië en Genua ze naar Europa. 
Verder wilden rijke Europeanen kostbare stoffen (zijde, damast, fijn linnen) en allerlei waren hebben om hun kastelen mooier in te richten, zoals: tapijten, kostbaar aardewerk, prachtige sieraden en andere voorwerpen van kostbare materialen, zoals goud, zilver en ivoor. De Kruisvaarders brachten niet alleen allerlei nieuwe producten naar het noorden, maar ook allerlei gewoonten en gebruiken. Deze zorgden ervoor dat het leven aan de hoven van vorsten, edelen en ridders veel verfijnder werd. 
Zo werd het nu gebruikelijk om  met bedekt hoofd de maaltijd te gebruiken en tussen de gerechten door geregeld de handen met geparfumeerd water te wassen. Er werd niet langer met twee handen gegeten, maar met de "zuivere" rechterhand; de andere hand bleef uitsluitend gereserveerd voor het snuiten van de neus of andere schoonmaakkarweitjes. Sommige regels gelden nu nog, zoals: niet smakken, met volle mond praten of de vette handen aan de kleren afvegen. De welgestelden kenden behalve banketten ook de picknick. Ook het gebruik bij de Arabieren om tijdens de maaltijd tafelmuziek ten gehore te laten klinken werd door de Europese vorsten overgenomen. De orkestjes werden geïnstalleerd op een verhoogde tribune. Door te spelen op violen, harp, trom en luit probeerden de muzikanten de eters aangenaam bezig te houden. De luit was oorspronkelijk ook een Arabisch muziekinstrument, in het land van herkomst "aliud" genoemd. In navolging van het oosten werden de kastelen voorzien van ommuurde tuinen en ook de oosterse badgewoonten werden in zekere zin overgenomen. 
Kooplieden uit Europa probeerden ook om zélf de goederen uit het verre Oosten te halen. Maar dat was niet gemakkelijk. De weg naar het oosten was lang en vol gevaren. Eeuwen lang hebben de mensen die wonen in het gebied rond de Middellandse zee met verlangen uitgekeken naar het oosten. Door de meest fantastische verhalen die de ronde deden, waren Azië en Afrika landen van fabelachtige rijkdom en natuurwonderen. 
Daar achter de dorre Arabische woestijn waar het overdag gloeiend heet en 's nachts bitterkoud is, lagen de schatkamers van de wereld verborgen. Dat dachten ze tenminste. Maar voor Europeanen was het onmogelijk om daar heen te reizen. Het was er te gevaarlijk. Voortdurend waren de heersers in dit gebied met elkaar in oorlog. Alle pogingen van Europeanen om verder dan Palestina en Syrië in Azië door te dringen werden eerst door de Perzen, later door de Mohammedaanse vorsten verhinderd. 

Rechts: Karakorumgebergte

Pas omstreeks 1240 stond het enorme Mongoolse rijk van Koeblai Khan, dat zich van China tot in Zuid-Rusland uitstrekte, aan Christelijke Europeanen een vrije doortocht toe door al zijn gebieden. De eerste Europeanen die naar het oosten reisden waren afgezanten van de Paus, die moesten proberen om vrede te sluiten met de Grote Khan van Mongolië (1245). In de jaren erna reisden vele missionarissen en handeldrijvende avonturiers door het uitgestrekte Mongoolse Rijk. Zij kwamen terug met fantastische verhalen over de rijkdom en pracht waarmee de Khan zich omringde in zijn hoofdstad Khanbalic. Eén van hen was de monnik Willem van Ruysbroek. 

Aan het eind van de 13e eeuw drongen de gebroeders Polo diep in Azië door. In 1275 ging Marco Polo op pad naar het land van "Cathay", waarmee in die tijd China werd aangeduid. Hij had drieëneenhalf jaar nodig om in Cambaluc (Peking) aan te komen. Hij raakte snel in de gunst bij Koeblai Khan, die hem in dienst nam als diplomaat. Marco bracht 20 jaar door aan het hof van de Grote Khan. Van zijn vele reizen in dienst van Koeblai Khan en zijn verblijf aan het hof een nauwkeurig verslag. Bij zijn terugkeer bracht hij niet alleen tal van interessante, maar ook veel nutteloze zaken mee. Daarbij bevond zich ook het recept van een sorbet, in Peking door straatventers verkocht en bestaande uit melk, honing en water, zo sterk gekoeld dat het mengsel bevroor. Dit was de voorloper van ons ijs. 
Van zijn vele reizen in dienst van Koeblai Khan en zijn verblijf aan het hof een nauwkeurig verslag. Hij gaf ook een nauwkeurige beschrijving van het zomerpaleis: "In het midden van een omsloten park stond het paleis, geheel gebouwd van bamboe, maar van binnen geheel verguld met dieren en vogels van zeer vaardig vakmanschap. Het staat op vergulde en geverniste palen, op elk waarvan een draak staat, die zijn staart rond de pilaar kronkelt en het dak ondersteunt met zijn poten. Het dak is gemaakt van bamboe, goed vernist en ook volkomen waterdicht."  

Gemaakt: 08-10-04

colofon